آیا بدن واقعاً به سرما عادت می‌کند؟
آیا بدن واقعاً به سرما عادت می‌کند؟
چرا بعد از مدتی سرما را کمتر احساس می‌کنیم و آیا این یعنی مقاوم‌تر شده‌ایم؟
احتمالاً تجربه کرده‌اید که در روزهای اول پاییز، هوای خنک آزاردهنده است، اما چند هفته بعد همان دما قابل‌تحمل‌تر به نظر می‌رسد. آیا بدن واقعاً به سرما عادت کرده یا فقط احساس ما تغییر کرده است؟
پژوهش‌ها نشان می‌دهند که هر دو حالت ممکن است؛ اما کمتر احساس کردن سرما لزوماً به معنای مقاوم‌تر شدن بدن نیست.
بدن چگونه به سرما عادت می‌کند؟
هنگام کاهش دمای محیط، گیرنده‌های حسی پوست پیام سرما را به سیستم عصبی منتقل می‌کنند. مغز برای حفظ دمای مرکزی بدن، واکنش‌هایی مانند انقباض رگ‌های خونی پوست و لرزش عضلات را فعال می‌کند. این واکنش‌ها به کاهش اتلاف گرما و تولید گرمای بیشتر کمک می‌کنند.
با مواجهه مکرر با سرما، ممکن است سیستم عصبی به این محرک عادت کند و پاسخ خود را کاهش دهد. به این پدیده عادت‌پذیری به سرما (Cold Habituation) می‌گویند. در نتیجه، فرد ممکن است سرما را کمتر احساس کند یا کمتر بلرزد؛ حتی اگر توانایی بدنش برای حفظ دمای مرکزی افزایش نیافته باشد.
اما عادت‌پذیری تنها تغییر ممکن نیست. در برخی شرایط، مواجهه تکراری با سرما می‌تواند تولید گرما بدون لرزش را نیز افزایش دهد؛ فرایندی که در آن بافت‌هایی مانند چربی قهوه‌ای به تبدیل انرژی به گرما کمک می‌کنند. نوع و میزان این سازگاری‌ها به شدت و مدت مواجهه و ویژگی‌های فرد بستگی دارد.
این موضوع چه اهمیتی برای کوهنوردان دارد؟
کوهنوردی مکرر در هوای سرد می‌تواند تجربه فرد را در مدیریت پوشاک، کنترل تعریق و تشخیص شرایط خطرناک افزایش دهد؛ اما تجربه بیشتر با مقاومت فیزیولوژیک بیشتر یکسان نیست.
باد، لباس خیس، خستگی، توقف طولانی و کمبود انرژی می‌توانند اتلاف گرما را افزایش دهند. بنابراین، حتی کوهنوردی که سال‌ها در سرما فعالیت کرده است، همچنان در معرض هیپوترمی یا افت خطرناک دمای مرکزی بدن قرار دارد.
نتیجه: بدن انسان واقعاً می‌تواند به سرما عادت کند، اما این عادت همیشه به معنای محافظت بهتر در برابر سرما نیست. در کوهستان، احساس راحتی نباید جایگزین توجه به پوشاک مناسب، شرایط محیطی و نشانه‌های هشداردهنده شود.
منبع علمی
Yurkevicius, B. R., et al. (2022). Human cold habituation: Physiology, timeline, and modifiers. Temperature, 9(2), 122–157.
https://doi.org/10.1080/23328940.2021.1903145